Wandeling Delden - Twickel

Start- en eindpunt: treinstation Delden.
Adres: Stationsweg 1, 7491 CE Delden
Horeca:  diverse gelegenheden in het centrum van Delden .
Honden: zijn op een deel van de route (ook aangelijnd) niet toegestaan. Het is mogelijk een alternatief stukje te lopen (is aangegeven in de routebeschrijving).
Routebeschrijving en kaartje: niet beschikbaar 

Lengte van de wandeling is 15 km

 ~~~~~~

Wandelen bij Delden -Twickel
Rondwandeling vanaf het station.

Het gezellige en historische stadje Delden is een prettige plek om een wandeling te beginnen.

Direct na de start van de route word je al verrast door de prachtige monumentale landhuizen en villa’s waaraan het plaatsje rijk is.
Het is de opmaat naar een wandeling waarin historie, cultuur en natuur rijkelijk aan bod komen.

Jachtopzienerswoning "Casa Nova"  Bornsevoetpad

Twickelervaart

Al snel loop je de prachtige oude loofbossen van het landgoed Twickel in. Een landgoed dat onlosmakelijk verbonden is met Delden. Al was het alleen al vanwege het feit dat het plaatsje volledig omgeven wordt door gronden van het landgoed. Her en der staan rododendronstruiken, ooit er neergezet voor de jacht. In juni is de bloeitijd.
De route laat je vervolgens kennismaken met de gevarieerdheid van het landgoed Twickel met zijn gelijknamige kasteel. Bossen, heidevelden en vochtige gebieden worden afgewisseld met weilanden en akkers. Naast zand- en bospaden worden landelijke weggetjes langs boerderijen en door weilanden  niet geschuwd.

 

Wandelen door weilanden

Als je geluk hebt zie je de brede wespenorchis of misschien wel de weerschijnvlinder. Terwijl bij de talrijke beekjes langs de route er een kans is de ijsvogel te zien.
De boomklevers zullen zich zeker laten horen en het getik van de spechten is telkens weer een verrassend geluid.

Via de Deldeneres gaat het dan weer richting Delden. Een glooiend landschap met zicht op golvende akkers en velden. De solitaire bomen vallen op en nodigen uit tot het maken van foto’s. In de verte is de “skyline “ van Delden te zien.
Het laatste deel van de route gaat door het centrum van Delden. Er zijn diverse horecagelegenheden en leuke winkeltjes en galeries. Ook is het de moeite waard het Zoutmuseum te bekijken. Op zondag zijn veel winkels open.

Kasteel Twickel

Twickel
Het landgoed Twickel en zijn bijbehorende kasteel waren van  1347 tot 1953  familiebezit.
De laatste eigenaresse,  Barones van Heeckeren van Wassenaer, had geen nazaten en bracht het in 1953 onder in de door haar opgerichte  Stichting Twickel. Evenals de familiebezittingen in Brecklenkamp, Wassenaar, Dieren, Zevenaar, Borculo, Lochem  en het Duitse Lage. Op deze manier was de toekomst van het erfgoed veilig gesteld. De stichting heeft als doel Twickel als natuurreservaat en cultuurmonument in stand te houden en haar historische betekenis voort te zetten. Belangrijk is met name de instandhouding van het natuurschoon en het landschappelijke karakter.

Het beheer wordt uitgevoerd door een rentmeester en 50 medewerkers.
De rentmeester draagt zorg voor de rente van het vermogen dat in het landgoed besloten is  -met name de pachten -  en voor een verantwoorde geldbesteding. Vroeger brachten de boeren zelf de pacht naar de rentmeester. Deze bemoeide zich ook met het wel en wee van de pachters. Zo werd er bv beoordeeld of de zoon van de pachter wel een goede vrouw had uitgezocht.
Het kasteel Twickel is niet te bezichtigen. De stichting had als opdracht meegekregen dat het als particulier huis in stand gehouden moet worden. En daar houdt ze zich aan. Op dit moment wordt
het kasteel bewoond door de familie zu Castell-Rüdenhausen.
De omvang van Twickel bedraagt ruim 4000 ha en zijn 200 boerderijen, woningen en andere gebouwen.

Pachtboerderijen met zwart-witte luiken

Pachtboerderijen
Twickel telt vele pachtboerderijen. Ze zijn herkenbaar aan de bekende zwart-witte luiken. Generatieslang zijn deze bewoond en bewerkt door dezelfde families. Ook dit landgoed ontkwam niet aan de ontwikkelingen in de samenleving. Door het veranderende karakter van de agrarische sector zijn bedrijfsvoeringen beëindigd. Nu hebben veel boerderijen op het landgoed uitsluitend nog een woonfunctie. Veelal zijn ze in erfpacht uitgegeven. De opstallen zijn eigendom geworden van de bewoner en de grond blijft onderdeel van het landgoed.
Een belangrijke bepaling die in de pachtovereenkomst is opgenomen is dat er voor gezorgd moet worden dat het karakter van het Twickel-erf behouden blijft.

Villa De Kroonenhof

Villa De Kroonenhof

Delden is rijk aan oude landhuizen en villa’s.

Direct tegenover het station een voorbeeld. Het beschermde monument “Villa De Kroonenhof”.

Het houten huis is in 1923 gebouwd en is van architectuurhistorisch belang. Het is een gaaf voorbeeld van een geprefabriceerd houten huis in Chalet-stijl van de firma Christoph und Unmack uit Silezië.

Aan de  fraai uitgewerkte details, zowel aan het exterieur als in het  interieur, kun je de zorg zien waarmee dit huis is ontworpen en gebouwd. Bijzonder is dat dit huis als kant en klaar bouwpakket uit Silezië – vlakbij de huidige grens van Duitsland en Polen – werd aangevoerd. Het casco van de woning kon dan in een dag of 4 neergezet worden.

Het kan niet anders dan dat het in die tijd een zeer spectaculair gezicht geweest moet zijn.

Paalkamperen.

Landgoed Twickel is één van de gebieden waar een zogenaamde “paalkampeerplek” is; een primitieve plek midden in de natuur waar je gratis en legaal je tentje kunt neerzetten. Herkenbaar aan een paal met daaraan een kenmerkend bordje voor het paalkamperen. Er zijn geen voorzieningen. Water kun je uit de beek halen.

Aan het kamperen zijn wel voorwaarden verbonden. Zo mag er geen vuurtje gestookt worden en word je geacht  je afval mee te nemen. Ook mogen er niet meer dan 3 tentjes staan. De plek is alleen te voet te bereiken.

Het is een geliefde overnachtingsplek voor de avontuurlijk ingestelde wandelaar die veelal lange afstandsroutes loopt.

De Es

De in de buurtschap Deldeneresch gelegen es is al vijfduizend jaar in gebruik als landbouwgrond.

Het is  één van de oudste landbouwgebieden van Twente. De gronden werden jaar in jaar uit bemest met stalmest en op die manier steeds iets opgehoogd. Zo ontstond geleidelijk aan een es. Een opstuwing in de laatste ijstijd zorgde daarnaast voor de glooiing in het landschap.

Ooit is de geschiedenis van Twickel er begonnen door de aankoop van boerderij het Eysinc door Herman van Twickelo. De eigenaren van Twickel wisten sinds de zeventiende eeuw bijna alle boerderijen in Deldeneresch aan te kopen.

Varkens- en duivelsrooster

Varkens- en duivelsrooster

Binnen het ommuurde terrein van de oude kerk in Delden lag vroeger een kerkhof.

Om het kerkhof tegen loslopende varkens te beschermen werd er bij de ingang een rooster gelegd.

Zo werd voorkomen dat de varkens door het gewroet in de bodem de graven zouden vernietigen.

Meegenomen was dat nu ook de duivel “buiten de deur” gehouden werd; want de duivel – dat wist men zeker – had varkens- of bokkenpoten.  De zielenrust van de overledenen was nu gewaarborgd. 

Route, Tekst en Fotografie (c) Truus Wijnen
Zomer 2014, update Nov '19
Routecontrole door Miriam en Gerrit-Jan

Wandeling van station Goor naar station Delden, 17 km

Wandeling van station Goor naar station Delden

Afstand: 17 km
Startpunt route:  Station Goor
Eindpunt route: Station Delden
Routebeschrijving: de route kan niet meer gelopen worden ivm het sluiten van meerdere kleine spoorwegovergangen.
Kaartje: zie aan het eind van dit bericht


Een verrassende wandeling van het treinstation Goor naar het treinstation Delden. Tijdens de route loop je zowel over het landgoed het Weldam als landgoed Twickel. Het zijn veelal paden en weggetjes waar ook over diverse erven van boerderijen gelopen mag worden.


In het eerste gedeelte van de wandeling loop je over de Wachtpostdijk die evenwijdig aan de spoorlijn ligt. Het witte huis met nummer 3 is een voormalige wachtpost bij een vroegere spoorwegovergang. Een wachter zorgde hier ooit voor het neerlaten van de spoorbomen. Op verzoek – je hield je hand op – stopte er een trein zodat je kon instappen. En was het donker dan hield je gewoon een brandend stuk papier in je hand. Zo ging dat toen.
Via opengestelde weggetjes van het  landgoed Weldam passeer je een erf van een Weldamboerderij met z’n karakteristiek zwart-gele luiken. Je komt bij het Twentekanaal en volgt hier het zandpad langs  de natuurvriendelijke oevers.
Er wordt je een kijkje gegund op de jachtpalen van Twickel en Weldam. Grote zandstenen palen er ooit  neergezet om jachtterreinen af te bakenen. Op meerdere plekken op de wandeling zijn deze jachtpalen te zien. In de routebeschrijving wordt je op de plekken geattendeerd. Opvallend langs het eerste gedeelte van de route zijn ook de witte stenen rijksgrenspaaltjes die nog op meerdere plekken in de bermen te zien zijn.
Als later de zijtak van het Twentekanaal via een brug overgestoken wordt duurt het niet meer zo lang tot er een gelegenheid is voor een horecastop.
Daarna gaat het richting de bossen van het landgoed Twickel. Ook hier diverse paadjes langs boerderijen en erven. De luiken van de Twickelboerderijen hebben een zwart-witte kleur.
Al lopend over de Deldener Esch koers je de kant van het Delden op. Maar voor je daar bent gaat de route eerst nog langs de kwekerij en moestuin van Twickel om even later het kasteel te passeren.
Het is een mooie afsluiting van deze zeer afwisselende wandeling.


Jachtpalen
Je komt op deze route diverse jachtpalen tegen.
Robuuste uit Bentheimer zandsteen vervaardigde palen. Als uitvloeisel van de Heerlijke Jachtrechten ooit geplaatst om het tot Twickel behorende jachtgebied af te bakenen. Het gaf recht om te “jagen, te vogelen en te visschen”. Vanaf begin 1800 zijn er 108 jachtpalen neergezet. Om wat bij te verdienen werden ze door de pachtboeren van Twickel opgehaald uit de Bentheimer- en Gildehauser groeven.  Het loon werd dan in mindering gebracht op de pachtsom die aan de landgoedeigenaar betaald moest worden.
Twickel was sowieso een goede afnemer van zandsteen uit de Duitse groeven. Veel zandsteen werd aangekocht voor uitbreiding of restauratie van de boerderijen. Het zandsteen werd na aankomst in Delden ter plaatse bewerkt. Twickel had hier zelf steenhouwers voor in dienst.
De heerlijke jachtrechten werden met de jachtwet van 2 juli 1923 afgeschaft en afgekocht van de eigenaar. Vanaf dat moment hadden ook de jachtpalen hun functie verloren.
Op dit moment zijn er nog een tiental palen te vinden.

Jachtpaal Twickel

Moestuin
Op het laatste gedeelte van de route passeer je de oude tuinmuren van Twickel. Een hek met smeedijzeren decoraties vormt de hoofdingang tot een kwekerij en een moestuin. De geheel ommuurde moestuin is in 1891 aangelegd en is ontworpen door de landschapsarchitect Petzold. Na jaren van verval is men in 1993 begonnen met restauratie van de moestuin. Karakteristieke elementen zijn weer in ere hersteld. Zo is er weer  leifruit langs de muren, rabarber die gebleekt wordt in potten en staat de sla onder de glazen cloches.
Vermeldenswaard zijn de bijzondere kassen op het terrein. Ze hebben een cultuur-historisch waarde. De grote pronkkas  -het Ironhouse- met aangebouwde kleine zaaikas  is een beschermd monument . De bij het ironhouse behorende stookkelder is in de jaren zestig van de vorige eeuw dichtgestort.
Ondertussen functioneert de moestuin weer als 'gebruikstuin' voor het kasteel en kunnen ook bezoekers van Twickel er groenten en bloemen kopen.
Een grote groep vrijwilligers zet zich in om de moestuin weer een levend cultuurmonument te laten zijn.

Twickel
Het landgoed Twickel en zijn bijbehorende kasteel waren van  1347 tot 1953  familiebezit.
De laatste eigenaresse,  Barones van Heeckeren van Wassenaer, had geen nazaten en bracht het in 1953 onder in de door haar opgerichtte  Stichting Twickel .
Zo ook de andere familiebezittingen in Brecklenkamp, Wassenaar, Dieren, Zevenaar, Borculo, Lochem  en het Duitse Lage. Zo was de toekomst van het erfgoed veilig gesteld. De omvang van Twickel bedraagt ruim 4000 ha en zijn 200 boerderijen, woningen en andere gebouwen.
De stichting heeft als doel Twickel als natuurreservaat en cultuurmonument in stand te houden en haar historische betekenis voort te zetten. Belangrijk is met name de instandhouding van het natuurschoon  en het landschappelijke karakter.
Het beheer wordt uitgevoerd door een rentmeester en 50 medewerkers. De dagelijkse leiding heeft de rentmeester. Hij zorgt voor de rente van het vermogen dat in het landgoed besloten is  -met name de pachten -  en voor een verantwoorde geldbesteding. Vroeger brachten de boeren zelf de pacht naar de rentmeester. Het werd allemaal in de boeken bijgehouden. Deze bemoeide zich vervolgens ook met het wel en wee van de pachters. Zo werd er bv beoordeeld of de zoon van de pachter wel een goede vrouw had uitgezocht.

Het kasteel Twickel is niet te bezichtingen. De stichting had als opdracht meegekregen dat het als particulier huis in stand gehouden moet worden. En daar houdt ze zich aan. Op dit moment wordt
het kasteel bewoond door de familie zu Castell-Rüdenhausen.

Kasteel Twickel

In de tuinen van Twickel

Sfeerbeelden van de wandeling.

Boerderij op het Weldam. Met karakteristieke zwart-gele luiken.

"Boer zijn da's mooi man.."

Beeld bij In Den Markenrichter

Eén van de wandelweggetjes

Twentekanaal

Weggetje langs het spoor

Richting Tankinkbrug

Station Delden

Tankinkbrug over het Twentekanaal

Zandweg op Twickel

 

 

2014, Route, Tekst en Fotografie (c) Truus Wijnen
Update December '22